Երեխաների համար նախատեսված ուսուցողական թեմա`

 
 
Հաշվի առնելով, որ Հայաստանի Հանրապետությունը գտնվում է սեյսմաակտիվ գոտում, մեր նպատակն է դպրոցական աշակերտներին տալ այն համառոտ գիտելիքները, որոնք անհրաժեշտ են երկրաշարժից պաշտպանվելու համար:
 

Բնական աղետներ, ի՞նչ է երկրաշարժը

Ողջ աշխարհով մեկ փորձում են պաշտպանվել բնության ահեղ երևույթներից` երկրաշարժերից, ջրհեղեղներից, հրաբուխներից, փոթորիկներից, սողանքներից և այլն: Մեր մոլորակի վրա ամեն օր տեղի են ունենում երկրաշարժեր:
Երբեմն պատահում է այնպես, որ հողն սկսվում է ցնցվել: Օրորվում են առաստաղից կախված լամպերը, շրխկոցով բացվում են դռները, ճաքճքում են պատերը: Մարդիկ սարսափահար դուրս են վազում փողոց: Երկրաշարժ է…
Մի քանի վայրկյանում երկրաշարժը կարող է մեծ քաղաքը վերածել փլատակների կույտի: Ամենաուժեղ երկրաշարժերի ժամանակ գետնի մեջ առաջանում են խոր ճաքեր, տեղի են ունենում փլուզումներ: Փոխվում է գետի հունը, առաջանում են նոր աղբյուրներ և այլն:
Երկրաշարժերն առաջանում են, երբ երկրի մակերեւույթից տասնյակ, իսկ երբեմն էլ հարյուրավոր կիլոմետրեր խորության վրա տեղի է ունենում ապարների տեղաշարժ: Այդ տեղում առաջանում է երկրաշարժի օջախ, որտեղ բնահողի ցնցումներն ու տատանումներն առանձնապես ուժեղ են լինում: Երկրի մակերևույթի այն տեղը, որը գտնվում է երկրաշարժի օջախի վերեւում, կոչվում է էպիկենտրոն:
Երկրաշարժերն ամենից հաճախ տեղի են ունենում լեռնային շրջաններում: Հայաստանի տարածքում նույնպես տեղի են ունեցել բազմաթիվ ավերիչ երկրաշարժեր, որոնց հետևանքով զոհվել են տասնյակ հազարավոր մարդիկ, ավերվել են շատ բնակավայրեր ու խոշոր քաղաքներ: Այդպիսի ավերիչ երկրաշարժի օրինակ է հանդիսանում 1988թ. դեկտեմբերի 7-ին տեղի ունեցած Սպիտակի երկրաշարժը:
Մեկ տարում երկրի վրա տեղի է ունենում ավելի քան հազարավոր երկրաշարժեր:
Որպեսզի որոշեն երկրաշարժի ուժը, մասնագետները ամեն մի երկրաշարժին տալիս են գնահատական: Որքան ուժեղ է երկրաշարժը, այնքան բարձր է նրա գնահատականը: Ամենաբարձր գնահատականը դա 10-12 բալն է, 3-4 բալ գնահատված երկրաշարժը համարվում է թույլ: Միշտ չէ, որ երկրաշարժը լինում է ուժեղ, երբեմն հողը ցնցվում է աննշան, հազիվ նկատելի, եւ դա ոչ մի վտանգ չի ներկայացնում մարդկանց կյանքի համար:
Երբեմն երկրաշարժի օջախն առաջանում է օվկիանոսի հատակի տակ: Ցնցումներից առաջանում են ծովային վիթխարի ալիքներ` ցունամիներ, որոնք սլանում են մեծ արագությամբ, ափի մոտ բարձրանում են 10-15 մետր եւ առաջ բերում հսկայական ավերածություններ:
Գիտնականները սարքավորումների օգնությամբ հետևում են երկրակեղևի տատանումներին: Երկրագնդի որևէ մասում տեղի ունեցած երկրաշարժից բոլոր ուղղություններով տարածվում են սեյսմիկ ալիքներ, նմանվելով այն ալիքներին, որոնք առաջանում են քարը ջրի մեջ նետելիս: Ալիքները հասնում են դիտակայաններին և գրանցվում:
Գիտնականները կազմել են տարբեր ուժի ու հաճախականության երկրաշարժերի շրջանների քարտեզներ, որոնք կոչվում են սեյսմիկ շրջանացման քարտեզներ:
Մարդիկ սովորում են կանխատեսել երկրաշարժերը, ջանում են պաշտպանվել նրանց ավերիչ ուժից, սովորելով դրանցից պաշտպանվելու վարքականոնները:

 

Անհրաժեշտ գիտելիքներ երկրաշարժից պաշտպանվելու համար

Բոլորս էլ պետք է քաջ գիտակցենք, որ մենք ապրում ենք սեյսմավտանգ գոտում, սակայն դա չպետք է խաթարի մեր առօրյան, քանի որ այսօր կան երկրաշարժից պաշտպանվելու վարքականոններ

 

Ինչպե՞ս նախապատրաստվել երկրաշարժին

1. Գիտենալ տան, դպրոցի կամ աշխատավայրի ամենաանվտանգ տեղերը, ուր կարելի է պատսպարվել ցնցումների ժամանակ:
2. Նախապես որոշել շենքից դուրս գալու և դեպի բաց տարածություն հեռանալու կարճ և ամենաանվտանգ ուղին: Պայմանավորվել ընտանիքի անդամների հետ (եթե երկրաշարժի ժամանակ գտնվում եք տարբեր տեղերում) հանդիպման տեղի մասին:
3. Տիրապետել առաջին օգնության ձևերին:
4. Տանը` մուտքի մոտ, պահել առաջին անհրաժեշտության իրերով պայուսակ:
Պայուսակի մեջ պետք է լինեն`
ա. առաջին օգնության դեղարկղիկ (դեղորայք, վիրակապական նյութեր);
բ. մարտկոցով ռադիոընդունիչ եւ գրպանի լապտեր;
գ. կարեւոր փաստաթղթեր եւ տաք հագուստ;
դ. պահածոյացված սնունդ եւ խմելու ջրով լի տարա:

 

Ինչպե՞ս վարվել երկրաշարժի ժամանակ

1. Խուճապի չմատնվել, շենքի ստորին հարկերում գտնվելիս անհապաղ դուրս գալ և հեռանալ բաց տարածություն: Վերին հարկերում գտնվելիս կամ ստորին հարկերից դուրս չգալու դեպքում պատսպարվել ապահով տեղերում` հեռու մնալով արտաքին պատերից և պատուհաններից: Ընկնող բեկորներից կարելի է պաշտպանվել մտնելով սեղանների, մահճակալների տակ:
Եթե գտնվում եք շենքի երրորդ և ավելի բարձր հարկերում, դուրս մի եկեք շենքից, այլ պատսպարվեք նրա ապահով մասերում, քանի որ երկրաշարժի տեւողությունը փոքր է և չեք հասցնի շենքից դուրս գալ: Բացի այդ, շատ շենքերի թույլ մասերից են սանդուղքները և սանդղահարթակները:
2. Փողոցում գտնվելիս հեռանալ շենքերից և էլեկտրահաղորդալարերից դեպի բաց տարածություն, իսկ տրանսպորտում գտնվելիս խնդրել վարորդին կանգնեցնել մեքենան բարձրահարկերից հեռու և մնալ տեղում մինչեւ ցնցումների ավարտը:
3. Ցնցումների ժամանակ դրսում գտնվելիս չմտնել շենք որեւէ մեկին օգնելու համար, այլ սպասել մինչև ցնցումների ավարտը:
4. Եթե փոշի է բարձրացել և կա խեղդվելու վտանգ, հագուստով ծածկել շնչառական ուղիները` որպես դիմակ:
5. Ստորգետնյա ցնցումներից արթնանալիս օգտվել միայն գրպանի լապտերից (հնարավոր հրդեհներից խուսափելու համար), հագնվելու վրա ավելորդ ժամանակ չկորցնելով` վերցնել անհրաժեշտ իրերով պայուսակը, փաստաթղթերը և գործել իրավիճակին համապատասխան:
 

Ինչպե՞ս վարվել երկրաշարժից հետո

1. Փլատակներում գտնվելիս պետք չէ հուսահատվել, հնարավորությունների սահմնաններում հարկավոր է տեղափոխվել անվտանգ տեղ, կարիքի դեպքում` ցույց տալ բուժօգնություն: Պետք է ջանալ կապ հաստատել (գոռալ, հարվածել հնչեղ առարկաներով) հարևան փլատակներում և դրսում գտնվողների հետ:
2. Փլատակում գտնվելու առաջին օրերին չհայտնաբերվելու դեպքում պետք չէ խուճապի մատնվել. անհրաժեշտ է խնայել ուժերը` ավելորդ շարժումներ չանել, սննդի առկայության դեպքում պաշարը բաժանել մի քանի մասի եւ խնայողաբար օգտագործել այն:
3. Եթե ծարավ եք, իսկ վնասված ջրատար խողովակներից մոտակայքում հողը թաց է և առաջացել են ջրափոսեր, ձեր հագուստից կտրեք մի կտոր եւ դրա միջոցով խմեք: Բերանում փոքր և ողորկ քար պահելը նույնպես մեղմացնում է ծարավի զգացումը:
4. Պետք է հիշել, որ ձեզ որոնում են և կփրկեն:
5. Հիմնական ցնցումից հետո լինում են ուժեղ հետցնցումներ, որոնց հավանականությունը մեծ է առաջին րոպեներին: Ուստի, եթե դրսում եք, մի շտապեք շենք մտնել որևէ մեկին օգնելու կամ թանկարժեք իրերը փրկելու նպատակով:
6. Պահարանների եւ խորդանոցների դռները բացելիս զգույշ եղեք, որպեսզի ձեր վրա չընկնեն ծանր արարկաներ, կամ աչքերը փոշի չլցվի:
 

 

Փնտրել

Վերջին երկրաշարժեր

Հոդվածներ


Նորություններ