| Սեյսմիկ վտանգի գնահատումը ներառում է երկարաժամկետ
և ընթացիկ վտանգի գնահատումները:
Երկարաժամկետ գնահատման նպատակով կազմվել է 1:500:000 մասշտաբի
ՀՀ սեյսմիկ շրջանացման նոր քարտեզը: Ընթացիկ սեյսմիկ վտանգի
գնահատումը անհրաժեշտ է բնակչության անվտանգության ապահովման
համար կառավարության ու իշխանության տեղական մարմինների բոլոր
օղակների կողմից համապատասխան հակամիջոցներ ձեռնարկելու համար:
Երկրաշարժերի կանխատեսումը ունի երկու հիմնական տեսանկյուն`
գիտական և սոցիալական: Հավանականային մոտեցումը (և ոչ տարբերակվածը,
որը պահանջում է ճշգրիտ որոշել սպասվելիք երկրաշարժի տեղը, ժամանակը
և ուժը) կանխատեսման գիտական տեսանկյունով թույլ է տալիս արդյունավետ
կերպով օգտագործել գիտական հետազոտությունների միջանկյալ արդյունքները
կանխատեսման սոցիալական հիմնախնդիրների` ուժեղ երկրաշարժերից
բնակչության ու պետության պահպանության լուծման համար: Ելնելով
ՀՀ ՍՊԱԾ-ի աշխատանքային փորձից, միջանկյալ արդյունքների շարքին
է դասվում ընթացիկ սեյսմիկ վտանգի գնահատման հնարավորությունը
այնպիսի ճշտությամբ, որ բավարար լինի ուժեղ երկրաշարժերից բնակչությանը
պաշտպանելու համապատասխան միջոցառումներ ձեռնարկելու համար:
Հայաստանի Հանրապետությունում ընթացիկ սեյսմիկ վտանգի գնահատումը
ենթադրում է ՀՀ ՍՊԱԾ-ի, Կառավարության և տեղական իշխանության
մարմինների պրոֆիլակտիկ և օպերատիվ գործողություններ` ՀՀ ՍՊԱԾ-ի
փորձագետների խորհրդի գնահատած սեյսմիկ վտանգի մակարդակին համապատասխան:
ՍՊԱԾ-ի ավելի քան 150 դիտակայաններից կազմված դիտարկման բազմապարամետրային
ցանցի գրանցած` տարբեր դաշտերի նախա-, բուն- և հետսեյսմիկ անոմալիաների
հետահայաց վերլուծության հիման վրա ստեղծված է ընթացիկ սեյսմիկ
վտանգի գնահատման փորձագիտական համակարգ` կազմված “DF” և “Expert”
ծրագրերի փաթեթներից: “DF” ծրագրի օգնությամբ անջատվում են տարբեր
դաշտերի միջնաժամկետ, կարճաժամկետ և օպերատիվ սեյսմածին անոմալիաները:
“Expert” ծրագրի հիման վրա, ըստ բացահայտված սեյսմածին անոմալիաների,
դիտարկումների տարբեր փուլերում որոշվում են ընթացիկ սեյսմիկ
վտանգի տեղը, ժամանակը և ուժը: “Expert” ծրագրի հիմքում դրված
են ՀՀ ՍՊԱԾ-ում ստեղծված գիտելիքների ու տվյալների բազան:
Ընթացիկ սեյսմիկ վտանգի գնահատման նպատակով կատարվել է Հայաստանի
տարածքի և հարակից երկրների սեյսմիկ իրադարձությունների տեստավորում:
Տեստավորվել են 1983–2002թթ. տեղի ունեցած 11 ուժեղ տարածաշրջանային
(M≥6.0) և 7 զգալի տեղական (M≥3.7) երկրաշարժերի դրսևորումները
բազմապարամետրային դիտարկումների տվյալների հետադարձ (ռետրոսպեկտիվ)
վերլուծության հիման վրա: Կառուցվել է տեստավորված երկրաշարժերի
նախանշանների Կատալոգ, որն ընդգրկում է 167 տեստային անոմալիա-նախանշան
15 պարամետրերով: Որոշվել են բոլոր նախանշանների սեյսմիկ իրականացման
հավանականությունները: Այդ աշխատանքն ունի գործնական և կիրառական
մեծ նշանակություն: Տեստերը ամեն օր օգտագործվում են Հայաստանի
ՍՊԱԾ-ի օպերատիվ ստորաբաժանումների աշխատանքում: Դրանք թույլ
են տալիս օպերատիվ կերպով գնահատել ընթացիկ սեյսմիկ վտանգը,
հիմք են հանդիսանում ՍՊԱԾ-ի զեկույցների համար ՀՀ Կառավարությանն
առընթեր Արտակարգ իրավիճակների վարչությանը ընթացիկ սեյսմիկ
իրադրության և նրա հնարավոր սրման դեպքում անհրաժեշտ հակամիջոցների
վերաբերյալ: Բացի այդ, երկրաշարժերի տեստերը հնարավորություն
են ընձեռում գնահատելու ՍՊԱԾ-ի դիտացանցից ստացվող տեղեկատվության
որակը: Դիտացանցերի ինֆորմատիվության, սեյսմիկ իրադարձությունների
նախապատրաստմանը դիտակետերի արձագանքելիության և տարբեր տիպերի
նախանշանների դրսևորումների որոշման արդյունքները մեթոդական
հիմք են հանդիսանում ՍՊԱԾ-ի Ազգային բազմապարամետրային դիտացանցի
հետագա զարգացման և բարելավման համար:
|
